Hoe stijgt water in een boom?

wp20151104_144157Wat gebeurt er met de bladeren in de herfst? “Ze vallen naar beneden“, “Ze worden geel…“, “rood“, “bruin” en “roze“. Vallen de bomen eerst van de boom of verkleuren ze eerst? “Dat weet ik niet”, “Ze verkleuren eerst en daarna vallen ze op de grond”.

wp20151104_144207De onderzoeksvraag van deze week is: Waarom worden bladeren geel in de herfst? “Ik weet het! In de winter bevriest het water, dan krijgt de boom geen water, aan het steeltje van het blad groeit een stukje hout (kurk) en dan valt het blad af”, “In het blad zit een soort groene vloeistof en de boom haalt dat dan naar de stam toe” Er waar komt de gele kleur dan vandaan? “Dat zit al in het blad“. Ok, dat gaan we onderzoeken vandaag.

wpP1040104Bij de eerste proef werken de kinderen met bio-ethanol. Bio betekent dat het van planten is gemaakt. Ethanol is een andere naam voor alcohol, zo noem je alcohol in een laboratorium; het is de chemische naam. Op de fles staan waarschuwingstekens. Die bespreken we eerst. We kinderen weten zo waarom we veiligheidsbrillen en handschoenen moeten dragen.

wp20151104_144147Eerst worden de klimopblaadjes in stukjes geknipt. In de een vijzel wordt het blad fijn gemalen met zand en met wat alcohol erbij. Het fijnmalen gaat moeilijk. Je moet er veel kracht bij zetten. Na tijdje zie je een groene vloeistof in de vijzel. De groene vloeistof  wordt op een strook tekenpapier gesmeerd. De strook wordt in een laagje alcohol gehangen. Nu moet er gewacht worden.

wpP1040106Voor de volgende proef hebben de kinderen 2 glazen nodig. In het ene glas wordt een blauwe kleurstof gedruppeld. Dat ziet er mooi uit. De glazen worden naast elkaar gezet. Een stuk keukenpapier wordt opgevouwen tot een lange strook en in de beide bekerglazen gehangen. “Kijk, het blauw wordt opgezogen“, “het gaat helemaal naar het andere glas“. Ook bij deze proef moet er  gewacht worden.

wpP1040119Voor de laatste proef hebben de kids de inkt nodig uit een markeerstift. Hoe krijg je de inkt het snelste eruit? “Mag die echt stukgeslagen worden?” In de stift zit een vulling. Met een pincet wordt de vulling eruit gehaald. Bij de eerste groep moeten de kinderen de vulling openknippen. Toen ik dat thuis uitprobeerde ging dat heel goed, maar vandaag is dat niet te doen. Deze scharen zijn blijkbaar minder scherp. Toch lukt het de kinderen om de inkt uit de vulling te krijgen. wpP1040116Op de andere dagen laten we het knippen achterwegen en drukken de meisjes en jongens de inkt er uit met 2 pincetten. Water erbij gieten en zo ontstaat een mooie fluoriserende vloeistof.
2  glasplaatjes worden nu op elkaar gelegd en 2 elastiekjes gaan er omheen. Aan de zijkant moet tussen de glasplaatjes een lucifer zonder kop worden gezet. “Meester, hoe breek je de kop eraf”  wpP1040125Sommige kinderen lossen dit probleem op door er een schaar bij te pakken. Als de glasplaatjes klaar zijn wordt deze in de vloeistof gezet. Verschillende reacties hoor ik: “Hoe kan dat?“, “Er gebeurt niets“, “Het water gaat vanzelf omhoog“. Daar waar de glasplaatjes ver uit elkaar staan, blijft het water laag zitten, maar als de glasplaatjes dichter bij elkaar komen stijgt het water steeds verder omhoog. wp20151104_151359Waar de glasplaatjes elkaar bijna raken, stijg het water helemaal tot boven aan. Dit komt omdat water aan glas blijft plakken. Als de plaatjes dicht tegen elkaar aan zitten is capillaire werking sterker dan de zwaartekracht. In bomen gebeurt hetzelfde in de houtvaten, die zijn heel heel smal en het water kan wel tot 110 meter hoog opstijgen. “In Amerika zijn Sequoia bomen, die worden wel 100 meter“. En ook nog opgemerkt: “Kijk, als ik plaatjes uit het water haal, blijft het water er tussen hangen“,

resultaat3En de andere proeven; “Het blauwe water zit nu in het andere glas” en “Het groen is naar boven gedaan” Het papier heeft de alcohol opgezogen en de kleurstoffen mee naar boven genomen. Sommige kleurstoffen bleven een beetje meer aan het papier plakken, die zijn minder hoog gekomen. De stroken papier worden uit de bak gehaald en droog geföhnd. Bij de meeste kinderen zie je op het strookje boven de groene kleur een gele kleur. Onderaan de strookje zie ook nog een bruine kleur wpP1040125zitten. In de herfst breken bomen de groene kleurstof af tot een kleurloze stof. Deze stof bewaart de boom in de stam tot de lente. In de lente maakt de boom van de opgeslagen  weer bladgroen van. Het geel blijft wel in het blad zitten en daarom worden bladeren in de herfst geel. “En de rode kleuren, waar zijn die?” Die zitten niet in groene bladeren, die worden wel in de herfst aangemaakt. Waarom? Dat moet de wetenschap nog goed uitzoeken.

Share Button